Από τον εξηλεκτρισμό στην AI: Όταν η τεχνολογική επιτάχυνση κόβει την ανάσα

 Τού Ανδρέα Χ. Παναγόπουλου - tovima.gr

Ο εξηλεκτρισμός της Ευρώπης χρειάστηκε σχεδόν έναν αιώνα. Το Internet περίπου μία γενιά. Η Τεχνητή Νοημοσύνη χρειάστηκε μόλις τρία χρόνια για να φτάσει σε έναν στους τρεις Ευρωπαίους. Η τεχνολογία κινείται εκθετικά. Οι θεσμοί γραμμικά.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν οι πρώτες ευρωπαϊκές πόλεις άρχισαν να φωτίζονται με ηλεκτρικό ρεύμα, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πόσο χρόνο θα απαιτούσε μέχρι η νέα τεχνολογία να γίνει αυτονόητο αγαθό.

Από τη δεκαετία του 1880 έως τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, ο εξηλεκτρισμός προχώρησε σταδιακά, με διαφορετικές ταχύτητες από χώρα σε χώρα. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η αγροτική ηλεκτροδότηση έφτασε το 91% το 1954 και το 98,5% το 1960.

Ο ηλεκτρισμός χρειάστηκε σχεδόν έναν αιώνα επειδή έπρεπε πρώτα να δημιουργήσει την υποδομή του: σταθμούς παραγωγής, δίκτυα μεταφοράς, υποσταθμούς και καλώδια μέχρι το τελευταίο σπίτι.

Το Internet κινήθηκε πολύ ταχύτερα. Από τη μαζική του εξάπλωση τη δεκαετία του 1990, μέσα σε περίπου 25 χρόνια μετατράπηκε σε βασική υποδομή της κοινωνίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η χρήση του από τους πολίτες 16-74 ετών έφτασε από 57% το 2007 στο 90% το 2022.

Και μετά ήρθε η AI.

Το ChatGPT εμφανίστηκε τον Νοέμβριο του 2022. Μόλις τρία χρόνια αργότερα, το 2025, το 32,7% των Ευρωπαίων ηλικίας 16-74 ετών είχε χρησιμοποιήσει εργαλείο Generative AI. Στους νέους 16-24 ετών το ποσοστό έφτασε το 63,8%. Στην Ελλάδα, μάλιστα, άγγιξε το 83,5%.

Εδώ βρίσκεται η πραγματική ιστορική τομή.

Ο ηλεκτρισμός πολλαπλασίασε τη σωματική δύναμη του ανθρώπου. Το Internet πολλαπλασίασε την ταχύτητα της πληροφορίας. Η AI επιχειρεί να πολλαπλασιάσει την ικανότητα της πνευματικής εργασίας.

Και το κάνει χωρίς να χρειάζεται να περιμένει έναν αιώνα για να κατασκευάσει το δίκτυό της. Το δίκτυο υπάρχει ήδη. Είναι το Internet.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη αντίφαση. Ενώ το 32,7% των Ευρωπαίων χρησιμοποιεί ήδη Generative AI, μόλις το 20% των επιχειρήσεων της ΕΕ με τουλάχιστον δέκα εργαζομένους χρησιμοποιούσε AI το 2025. Η κοινωνία, δηλαδή, υιοθετεί την τεχνολογία ταχύτερα από τους οργανισμούς και τους θεσμούς.

Αυτό είναι το μεγάλο πολιτικό πρόβλημα της εποχής. Η τεχνολογία κινείται εκθετικά. Οι θεσμοί γραμμικά.

Το σχολείο, το πανεπιστήμιο, η αγορά εργασίας, η νομοθεσία και η δημόσια διοίκηση δεν μπορούν να αλλάζουν με την ταχύτητα ενός αλγορίθμου.

Tο κρίσιμο, πλέον, ερώτημα δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει την κοινωνία. Αυτό έχει ήδη ξεκινήσει και, όπως τα ποτάμια, δεν μπορεί να αντιστραφεί.

Το κρίσιμο είναι αν οι άνθρωποι και οι θεσμοί θα προλάβουν να προσαρμοστούν στην αλλαγή ή αν, για πρώτη φορά, η τεχνολογική εξέλιξη θα κινείται τόσο γρήγορα ώστε η κοινωνία θα βρίσκεται μονίμως ένα βήμα πίσω, έχοντας να αντιμετωπίσει πρωτόγνωρες επιπλοκές και δυσεπίλυτα προβλήματα που θα προκύπτουν ακριβώς από αυτή την καθυστέρηση.